Սկիզբը բոլոր սկզբների

Նոր սկիզբ, նոր օր, Նոր տարի. յուրաքանչյուրի կյանքում ամեն տարի սկիզբ առնող մի սկիզբ: Ո՞ւր են մեզ տանում սկզբի հետքերը: «Ի սկզբանէ էր Բանն. եւ Բանն էր առ Աստուած. եւ Աստուած էր Բանն (Հովհաննես 1.1):

«Տիրոջ Հոգին Իմ վրա է, քանզի Նա Ինձ օծեց և ուղարկեց՝ փրկության ավետիս տալու աղքատներին, մխիթարելու սրտաբեկներին, ազատություն բերելու գերիներին, տեսողություն տալու կույրերին, ազատելու կեղեքվածներին և հայտարարելու, թե հասել է ժամանակը, երբ Տերը կփրկի իր ժողովրդին» (Ղուկաս 4.18-20): Եսայի մարգարեությունում գրված այս խոսքերը Քրիստոս կարդաց Նազարեթ քաղաքի ժողովարանում: Մարդկանց հիշողության մեջ դրոշմելու նպատակով՝ Նա ավելացրեց. «Այս մարգարեությունը, որ դուք լսեցիք, այսօր ահա իրականացավ» (Ղուկաս 4.21): Քրիստոսի վկայության համաձայն՝ Ինքն է հանդիսանում ընդունելի տարին, նոր սկիզբը, Տարեմուտը: Նրա ծննդյան օրվանից երկրի վրա նոր ժամանակ սկսվեց: Նույնիսկ մեր թվարկությունը սկսվում է Հիսուս Քրիստոսի ծննդից:

Տարեմուտի պատմությանը անդրադառնալով

Տարեմուտը՝ Նոր տարին, այսօր տոնում են աշխարհի բոլոր ժողովուրդները: Այն նաև կոչվում է Կաղանդ և Ամանոր: Կաղանդ նշանակում է ամսագլուխ, այսինքն՝ յուրաքանչյուր ամսվա առաջին օրը:

Տարբեր ազգերի համար Տարեմուտը տարբեր օրեր են եղել: Նախկինում ամիսների սկիզբը համարվել է Ադամի ստեղծման օրը՝ մարտի 22-ը՝ նիսանի 1-ը: Մինչ Բաբելոնի աշտարակաշինությունը՝ Տարեմուտը բոլոր ազգերի համար հենց այս օրն էր: Բաբելոնի աշտարակաշինությունը փոխեց Տարեմուտի պատկերը ողջ աշխարհում: Լեզուների բաժանումից հետո 72 ազգեր, տարածվելով ողջ աշխարհով մեկ, Տարեմուտը սկսեցին նշել այն օրը, երբ մտան իրենց վիճակված երկիրը: Միայն մի ընտանիք՝ Եբերի ընտանիքն էր, որ Տարեմուտի նախկին օրը՝ մարտի 22-ը, պահպանեց և ավանդեց հրեաներին:

Հայերը և Տարեմուտը

Ըստ հայկական օրացույցի՝ հայերի համար Տարեմուտը դարձավ նավասարդի 1-ը՝ օգոստոսի 11-ը: Այս օրը Ք. ա. 2492թ-ին Հայկ նահապետը Հայոց ձոր գավառում սպանեց բռնակալ Բելին՝ ազատություն պարգևելով իր տոհմին և իր բոլոր հետևորդներին: Հայերս տարվա առաջին օրը անվանում ենք նաև «Ամանոր», որը բուն հայկական բառ է, որտեղ «ամ» նշանակում է տարի, այսինքն՝ «Նոր տարի»: «Նաւասարդ»-ը զենդերեն բառ է, որտեղ «նաւ» նշանակում է նոր, իսկ «սարդ»՝ տարի:

18-րդ դարում Սիմեոն Երևանցի կաթողիկոսի տոմարով հունվարի 1-ը ընդունվեց որպես նոր տարվա սկիզբ հայերիս համար:

Տարեմուտն այսօր

Այժմ քրիստոնյա ազգերի համար ամիսների սկիզբը հունվարն է, որ նշանակում է ծնունդ: Հունվարի 6-ին՝ Քրիստոսի ծնունդով, աշխարհը նոր սկիզբ ապրեց. Քրիստոս ավերեց դժոխքը, մարդկությանը ազատեց հավիտենական մահից: Ինչպես հին Իսրայելը Մովսեսի միջոցով ազատվեց մարմնավոր և ժամանակավոր գերությունից, այնպես էլ նոր Իսրայելը՝ Եկեղեցին, Աստծո Միածին Որդու միջոցով ազատվեց հոգևոր և հավիտենական մահից: Հունվարի 1-ին՝ Փրկչի ծննդյան ամսվա առաջին օրը, եկեղեցիներում Սուրբ Պատարագ է մատուցվում: Գոհաբանական և փառաբանական աղոթքներ են հնչում առ Աստված տարին խաղաղ անցկացնելու համար՝ հուսալով, որ գալիք տարին ևս կանցնի աստվածային խաղաղության մեջ:

Մտորելու նոր առիթ

Հին ժամանակներում հռոմեացիները Ամանորը անցկացնում էին աղմկալի խաղերով, խրախճանքներով, շվայտ կերուխումով, քանի որ, ըստ հեթանոս հռոմեացիների դավանության, Նոր տարվա առաջին պահը ուներ ճակատագրական ազդեցություն ողջ տարվա համար: Եթե հիշյալ օրը ուրախ դիմավորեին, ապա ամբողջ տարին ուրախության և անհոգության մեջ կապրեին: Նախօրեին կանայք և տղամարդիկ հավաքվում էին մասնավոր տներում և հյուրանոցներում, որպեսզի հասարակության մեջ գտնվեն այդ օրը: Գինարբուքը պարտադիր էր նույնիսկ նրանց համար, ովքեր կողմնապահ էին այդ հարցում: Աղմուկ- աղաղակով, երգ ու պարով էր ուղեկցվում աղջ գիշերը: Իսկ օրը բացվելուն պես հյուրընկալում էին միմյանց շնորհավորելու: Այստեղից էլ մինչև օրս պահպանվել է Նոր տարվա առաջին օրը հնարավորինս լավ անցկացնելու սովորույթը:

 

Աղբյուրը՝  surbzoravor.am

Տարածել`
Share

You may also like...

Sorry - Comments are closed