50 տարի արթնացել ու աչքերիս առջև Մասիս սարն եմ տեսել. Գուսան Հայկազուն. Հարցազրույց «Կամուրջ»-ից

ՀՀ սփյուռքի նախարարության կազմակերպած Լրագրողների համահայկական 6-րդ համաժողովին մասնակցելու համար Երևան մեկնելուց առաջ, գլխումս անընդհատ մտքեր էին պտտվում այն կարևոր հանդիպումների մասին, որոնք պետք է ունենայի Հայաստանում: Դրանցից մեկը Գուսան Հայկազունի հետ հանդիպման մասին էր:

Հաճախ եմ մտածել՝ ինչպես հանդիպել այն մարդու հետ, որը գրել է այնպիսի երգեր, ինչպիսիք են. «Հայեր, միացե՛ք», «Հպարտ գնացեք», «Պիտի գնանք», «Գետաշեն» ևայլն: Աղավնաձորում, համաժողովի վերջին օրը հանկարծ լսում եմ, թե ինչպես են հավաքված երիտասարդները կատարում «Հայեր, միացե՛ք» երգը: Մի փոքր ձգուելով տեսնում եմ, որ նրանց կողքին կանգնած է մի ոչ բարձրահասակ տղամարդ, որը հուզումնալից բռունցքը վեր պարզած երգում է նրանց հետ: Հետաքրքրվեցի, թե ով է նա: Պարզվեց, որ այդ համեստ արտաքինով տղամարդը հենց Գուսան Հայկազունն է: Անմիջապես մոտեցա նրան, փոխանակեցինք մեր տվյալները, և մի քանի օր անց հանդիպեցինք նրա աշխատասենյակում: Սիրելի ընթերցող, Գուսան Հայկազունի հետ մեր ունեցած զրույցը սիրով  ներկայացնում եմ ձեր ուշադրությանը

-Մինչ մեր զրույցը սկսելը, ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել ձեզ՝ ձեր հայրենասիրական երգերի համար: Սկզբում ես, իսկ հիմա նաև երեխաներս մեծանում են ձեր երգերով: Հայաստանի աշխարհագրական ո՞ր հատվածն է ազդել ձեր  վրայ՝ նման երգեր գրելու համար:

– Խոսելով արմատներիս մասին, ասեմ, որ ինձ համարում եմ իրանահայ, քանի որ  նախնիներս Խոյից են, որոնք ժամանակի ընթացքում հաստատվել են Արտաշատում: Ի դեպ, այնտեղի հայերին հիմա են անվանում իրանահայեր, իսկ նախկինում Խոյը Հայաստանի  մի մասն է կազմել: Ես ծնվել եմ Արտաշատում, կես դար ապրել այնտեղ, իսկ հետո՝ տեղափոխվել Երևան: Աշխատանքն է պահանջում մշտապես գտնվել Երևանում: Ուղիղ 50 տարի արթնացել ու աչքերիս առջև Մասիս սարն եմ տեսել. Արտաշատը շատ մոտ է գտնվում նրան:  Այդ ամբողջ ժամանակ ինձ այն զգացումն է պատել, որ այնտեղ է մնացել մեր Հայրենիքի մեծ մասը, որը խլել են մեզանից: Այս ամենն իմ մեջ վրիժառուի ոգի է ծնել, և այդ բոլոր տարիներին ապրել եմ այդպիսի խելահեղ զգացումներով, որոնք կուտակվել ու կուտակել են մեջս… Ստեղծագործ ընտանիք եմ ունեցել, մայրս բանաստեղծուհի է եղել, իսկ պապս՝ Արտաշատում շատ հայտնի երգահան: Հայրս վաղ է մահացել, նա հայտնի դուդուկահար է եղել, լավ նվագել է կլարնետի ու ֆլեյտայի վրայ: Ի դեպ, քոյրս Հայաստանի գրողների միության անդամ է, բացի այդ՝ նաև նկարչուհի:

-Գուսան Հայկազուն, իսկ մասնագիտությամբ դուք ո՞վ էք:

-Ես մասնագիտութեամբ ինժեներշինարար եմ:  Ճիշդ է, դպրոցական տարիներին հայրենասիրական և քնարական  երգեր եմ հորինել, սակայն դրանք սիրողական մակարդակի են եղել: Երաժշտության հետ կապ չունեի։

-Իսկ ինչպե՞ս սկսեցիք գրել, ինչը ձեզ մղեց թուղթ ու գրիչ վերցնելու և մեզ այնպիսի երգեր նվիրելու, որոնք օգնեցին մեզ ամենածանր պահերին:

-Երբ 1988 թվականին սկսվեց Արցախյան շարժումը, ինչպես Հայաստանի բոլոր շրջաններում, այնպես էլ Արտաշատում ստեղծվեցին «Ղարաբաղ» կոմիտեներ: Հենց այդ օրերին, զգացմունքներս թղթին հանձնելու բուռն ցանկություն առաջացավ մեջս: Հիշում եմ, թե ինչպես էինք այդ օրերին հանրահավաքներում վանկարկում «Հայեր, միացե՛ք»: Այդ խօսքերն իմ մտքում արդեն որպես երգ էին հնչում, և ես մտածեցի, որ դրանց պետք է այլ բառեր ավելացնել ու երգ ստեղծել: Հիշում եմ, թե ինչպես մեր ժողովներից մեկի ժամանակ ասացի. «Տղանե՛ր, այնպիսի մի երգ եմ գրելու, որ ամբողջ աշխարհում երգեն»: Նրանք սկսեցին ծիծաղել և  ասացին, որ միայն լավ ելոյթ կարող եմ ունենալ, և  ոչ ավելին: Սա պայմանավորված էր նրանով, որ հանրահաւաքներում վատ ելոյթներ չէի ունենում: Եւ ահա, պատկերացրէք, մէկ շաբաթուայ ընթացքում ծնուեց իմ առաջին՝ «Հայեր, միացէ՛ք» երգը, որը շատ արագ տարածվեց հայթյան րջանում: Այդ երգն առաջին անգամ հնչեց Արտաշատում, այնուհեև, Օպերայի շենքի մոտ: Ընկերներիս կողմից:

Երգը անասելի հաջողություն ունեցավ:

-Երգը ծնուեց ճիշդ ժամանակի և ճիշտ տեղում:

-Իրո՛ք, այն ժամանակ այդ երգը շատ անհրաժեշտ էր: Դրանից հետո ես համոզուեցի, որ պետք է գրեմ: Դա իմն է, ինձ մոտ այն վատ չի ստացւում: Նշեմ, որ երաժշտական կրթութուն չունեմ, և  ոչ մի գործիքի վրայ չեմ նվագում:

-Եվ դուք կանգ չառա՛ք:

-Այո, այն ցավը, որ իմ մեջ կուտակվել էր շուրջ 50 տարի, դուրս թափվեց «Պիտի գնանք վաղ թե ուշ» երգում: Իմ ամբողջ հոգեվիճակն եմ արտայայտել այդ երգում: Այն գրվել է 1989 թվականին:

-Իսկ ինչպե՞ս ծնվեց «Գետաշեն» երգը: Քանի որ դուք այդպիսի երգ եք գրել, ուրեմն զենք եք վերցրե՞լ ձեր ձեռքը:

-Այո, դուք ճիշդ նկատեցիք՝ ես կռվել եմ և   պաշտպանել մեր սահմանները: Ինչ վերաբերում է «Գետաշեն» երգին, ապա ամեն ինչ սկսեց նրանից, որ 1990 թվականին 20-25 զինուած տղաներից բաղկացած մեր կամավորական ջոկատը ժամանեց Երևան` Գետաշեն մեկնելու և  այն պաշտպանելու համար: Մեր հրամանատարը Լաերտ Սաղաթելյանն էր, որը, ցավոք հիմա ողջ չէ: Եկածների մեջ ինձ տեսնելուն պես, նա արգելեց ինձ մեկնել: Նրա մի աչքը չկար, քանի որ ամբողջ կյանքում գողական աշխարհում էր եղել, բայց այդ տարիներին իր բոլոր մեղքերը քավեց հայրենասիրութեամբ: Նա ինձ խղճում էր, դրա համար ասաց. «Մի պատահական գնդակ քեզ որ կպնի, ի՞նչ ենք անելու: Քեզ այնտեղ գնալ չի կարելի», եզրափակեց հրամանատարը: Չնայած նրա համառ խոսքերին, ես հաստատակամ էի Գետաշեն մեկնելու հարցում: «Ինքնաթիռում կþանցնեմ այն աչքի կողքով, որը չկա և նա ինձ չի նկատի», ասացի տղաներին և խնդրեցի, որ ինձ չմատնեն: Գնում եմ դեպի ինքնաթիռը, մեկ էլ զգում եմ, որ հետևիցս բռնել է ու ասում. «Դե, հիմա իջիր, էս ո՞ւր ես թռչում: Ես քեզ չասացի, որ մեզ հետ չես մեկնելու: Ավելի լավէ, մնաս այստեղ ու մի երգ գրես Գետաշենի մասին»: Այդպես էլ արեցի, մնացի Երևանում ու երեք օրվա ընթացքում Գետաշենի մասին երգ ստեղծեցի: Չորրորդ օրը, ուղղաթիռով, որով զենք ու սննդամթերք էին տեղափոխում, ես մեկնեցի Գետաշեն ու միացա ընկերներիս: Այնտեղ էլ կայացավ երգի առաջին կատարումը: Այդ օրվանից անցել է ավելի քան 20 տարի, և  այն չի կորցրել իր ժողովրդականությունը:

-Խնդրում եմ մի փոքր պատմեք «Հպարտ գնացեք» երգի մասին: Որքան ես գիտեմ, այն  ծնվել է այն ժամանակ, երբ մենք պարտվում էինք թշնամուն:

-Մեր թշնամիները հասել էին Գանձասարին: Տագնապ կար մեր մեջ: Այդ ժամանակ ես գրեցի այդ երգը, և  մենք այն շատ արագ  տարածեցինք ժողովրդի մեջ: Չէ որ տագնապ էր տիրում ոչ միայն բանակում, այլև  ամբողջ երկրում: Այն ընդունվեց եւ անմիջապես սիրվեց ժողովրդի կողմից: Հայրենասիրական երգերի կարևորությունը դժվար է թերագնահատել, չէ որ դրանք օգնում են ոգեպնդմանը:

Գուսան Հայկազուն, դուք շարունակո՞ւմ էք ստեղծագործել:

-Այո, ընդ որում, շատ եմ գրում: Բազմաթիվ խնդրանքներ են եղել արտասահմանից: «Վերականգնվիր Կիլիկիա» երգը գրել եմ Բեյրութի հայի խնդրանքով: «Գոհար» համույթի այն կատարում է Կիլիկիայի դրոշներով: «Մենք Մուսա լեռան զավակներն ենք» երգը գրվել է Մուսա լեռան հերոսական պաշտպանությն 95-ամեյակի առթիվ՝ մեկ տարի առաջ: Այժմ, Ֆրանսիայից խնդրանք եմ ստացել երգ գրելու «Խաչակիրներ» ջոկատի հրամանատար Կարո Քահքեջյանի մասին: Երգեր եմ գրել Մախլուտոյի՝ Սմբատ Զորավարի մասին: |

-Դուք մշտապես հյուրախաղերով հանդէս էք գալիս ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ նրա սահմաններից դուրս:

-Մենք նախնական պայմանաւորուածութիւն ունենք համերգներով Պրազիլիայում հանդէս գալու մասին: Վերջերս զանգահարել էին Ջուղայից, Իրան: Հնարաւոր է, որ մօտ ապագայում այնտեղ եւս մեկնենք: Ի դէպ, 15 տարի առաջ ենք եղել այնտեղ: Միգուցէ, համերգներով հանդէս գանք նաեւ Կրասնոդարում: Հրաւէրներ ունենք Եգիպտոսից, Արաբական Էմիրութիւններից, Քուվէյթից: Այս տարուայ գարնանը հրաշալի համերգ ենք ունեցել օփերայի շէնքում, Արամ Խաչատրեանի անուան դահլիճում: Օգոստոսին, երկու ամսով եղել ենք Արցախում, ելոյթ ունեցել ե՛ւ քաղաքներում, ե՛ւ գիւղերում: Հիմա պատրաստւում ենք համերգների Հայաստանի տարբեր մարզերում:

-Ո՞րն է ձեր երգերի նպատակը:

-Իմ երգերի նպատակն է՝ նպաստել ազգային ոգու բարձրացմանը: Ցավոք, Հայաստանում իրավիճակն այնպիսին է, որ մենք միշտ պետք է պատրաստ լինենք պատերազմի: Տարվա ընթացքում լինում ենք 30-40 դպրոցներում, ինչպես Երևանում, այնպես էլ նրանից դուրս: Այնքան հաճելի է, երբ ժամանում ենք, և  երեխաները մեզ դիմավորում են մեր իսկ երգերի կատարմամբ: Մեր հնարավորութիւնների սահմաններում ամեն ինչ անում ենք մեր բազմաչարչար ժողովրդի համար:

-Ձեր ծնողներն են ձեզ այդպե՞ս դաստիարակել:

-Խորհրդային իշխանութեան տարիներին ժողովուրդը լավ չէր պատկերացնում, թէ ինչ է Ղարաբաղը, Արևմտյան Հայաստանը, ամեն ինչ փակ էր: Տեսնում էինք միայն Մասիս սարը և ասում, որ այն մեր խլված Հայրենիքի մի մասն է: Իմ հայրենասիրությունը, երևի թե ի ծնե է, արյան հետ է փոխանցվել: Սակայն ինձ վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել իմ ուսուցիչներից մեկը, որը 1965 թվականին դեռ համալսարանի ուսանող էր: Այդ տարիներին ցուցեր սկսվեցին, որոնց անմիջական մասնակցություն ունեցան մեր մեծ անհատները` Շիրազը և Սևակը: Հենց այդ թվականին էր, որ բարձրացվեց հայկական հողերի վերադարձի հարցը, և  այդ ժամանակ կառուցվեց Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշակոթողը: Դրանք շատ լուրջ ցույցեր էին: Դրանց միջոցով բարձրացավ ժողովրդի ոգին: Այդ ժամանակ շատ մարդկանց ձերբակալեցին ու բանտ նետեցին: Այդ տղաներից մեկն էլ, որը մասնակցել էր հանրահավաքներին, եկավ մեզ մոտ աշխատելու որպես պատմության ուսուցիչ: Նրա շնորհիվ իմ մեջ ամրապնդվեցին այդ հզոր զգացումները:

-Հիշո՞ւմ էք նրա անունը:

-Ռաֆիկ Հարությունյան:  Ես դեռ մանկուց մի «սուրբ իր» ունեի՝ հայրիկիս որսորդական հրացանը: Ես դեռ այն ժամանակ սեր ունեի զենքի հանդեպ: Այդ զենքով էի քնում: Մայրս անընդհատ այն թաքցնում էր, իսկ ես միևնոյն է՝ գտնում էի: Մինչև  հիմա այդ զենքը պահել եմ և որսի ժամանակ վերցնում եմ հետս: Երբ 1967 թվականին ավարտեցի դպրոցն ու ընդունվեցի Երևանի շինարարական տեխնիկում, այդ տարիներին ստեղծվում էին գաղտնի կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում էին հայկական հողերի վերադարձման հարցերով: Ես մասնակցել եմ մի միջոցառման, երբ պետք էր թռուցիկներ բաժանել: Այդ տարիներին ինձ շատ էին ոգեշնչում Շիրազի բանաստեղծութիւնները, մենք դրանք գաղտնի արտագրում էինք մեկս մյուսից, որ ոչ ոք չտեսնի: Ուզում եմ նշել, որ այն ուսումնական հաստատութիւններում, որտեղ ուսուցիչներն անտարբեր են հայրենասիրութեան հարցերի նկատմամբ, այնտեղ մեծանում են ոչ հայրենասեր երեխաներ: Դպրոցում հայրենասիրական դաստիարակությունը շատ կարևոր աշխատանք է մեր հասարակության համար:

-Իսկ դուք ինչպէ՞ս էք գրում

-Ես իմ մտքում եմ գրում:

Զրուցեց «Կամուրջ»ի
գլխավոր խմբագիր Լիանա Զախարյանը
Փոխադրված է արևելահայերն՝ Մենք մշակութային լրատվական կայքի կողմից

Տարածել`
Share

You may also like...

Sorry - Comments are closed