Կաղանդի Իրիկուն

nyujblc

Թախիծներու մէջ թաղուած հի՜ն օրերու իրիկուն,
Անբուժելի կարօտներովս՝ կը վերյիշեմ զքեզ այսօր։
Ձիւնն երկինքէն շուշանի պէս անդորրութեամբ կը թորայ,
Դեռ իմ ցեղիս արիւններէն և աւերէն չըկարմրած հողին վրան,
Ձիւնն աստղերէն և Աստուածէն՝ մարգարտի պէս կը հեղեղի,
Եւ բարեացակամ ու զուարթուն ու լուսաբոյր լուսընկան,
Երդիքներուն կամ սպիտակ բարտիներուն կատարէն,
Իր մեծափառ և մտերիմ ժպիտովն յուսալից՝
Ճոխակեացին և անպերճին լուսամուտէն՝ ներս կը նայի…

Մարդերը դեռ երջանի՜կ են…։ Մարդերը դեռ Բնութեանը բարիքին հետ՝
Մէկզմէկու նայուածքի մէջ՝ իւրաքանչիւրն իր դրախտը կը տեսնէ…։
Նոր տարիի իրիկունն է։ Ամէն երդիք իր խրախճանքի ժամն ունի,
Թոնիրին շուրջ, որուն վրայ այգիներուն մրգեղէնները կը բուրեն,
Քառսուն անձ՝ մէ՛կ տան զաւակ՝ բոլորակի նստեր են։
Ամէն հոգի իր առջևն ցնծութեամբ մը կը սկսի,
Իր արծաթեայ աշտանակին կապոյտ ճրագը վառել,
Որովհետև այդ պահուն, երազներու ծաղկեպսակ ճամբաներէն,
Յաւերժահարսը կաթնամարմին, մերկ ոտքերով՝ Յոյսը ձեռքին՝ կը մօտենայ։
Ու մեծ մայրը կը սկսի տնեցիներն իրենց տնովն օրհնելու։
–«Խաղաղութիւ՜ն մեր այս տարուայ մեռեալին, խաղաղութիւ՜ն ձեր բոլորին,
Խաղաղութիւ՜ն աշխարհներու անգութներուն և ձեր սիրտը ձեզ ապաւէն»։
Յետոյ ոտքի՝ մատղաշ կոյսերն ու հարսները համբուրելով՝ անոնց կ՚ըսէ.
–Վաղն առաւօտ՝ արևծագին կուժն ուսերնուդ ջրի գացէք.
Մէն մի տարի իր առաջին արևին հետ՝ իր բարիքը կը բերէ,
Որպէսզի ձեր օրերը ջրին նման երկար ըլլան և արևին պէս պայծառ։
Վաղն առաւօտ՝ մթնշաղին՝ այգուն երգն երգելով՝
Ջրի գացէ՛ք, Նոր տարիին, աղբիւրներէն, ակնթարթ մը՝ ոսկի է որ կը վազէ…։

ՍԻԱՄԱՆԹՕ
«Հայրենի Հրաւէր» (Հատուած)
Նիւ Եորք, Պոսթըն, Քէմպրիճ, 1909-1910

Սիամանթոյի այս գողտր քերթուածը ընդգրկուած էր Լևոն Շանթի «Հայրենի Աշխարհ» անունը կրող դասագրքերու շարքին մէջ և Նշան Փալանճեան Ճեմարանի հին սերունդները զայն «անգիր ընելու» պարտականութիւնը ունէին։ Ես կրնամ խօսիլ միայն իմ անձնական փորձառութեան մասին։ Ես մեծ դժկամակութեամբ կ՚ենթարկուէի քերթուած մը «անգիր ընելու» կանոնին։ (Այսօր կ՚օրհնեմ յիշատակը մեր ուսուցիչներուն, որոնք անյողդողդ մնացին իրենց այսօրինակ պահանջներու կիրառման մէջ…)։ Բացառութիւնը, այս պարագային, Սիամանթոյի այս բանաստեղծութիւնն էր։ Կը յիշեմ աստուածային խաղաղութիւնը իր տողերուն։ Կը յիշեմ, թէ ինչպէս անոնք յանկարծ վարակեցին իմ անհանդարտ միտքս և շուրջս տարածեցին իրենց հրաշալի լռութիւնը։ Սիամանթօ իր այս քերթուածը գրեց Ամերիկայի մէջ Սփիւռքի մարդու մը պէս ապրելով յիշատակի այս պահը…

Յետագային միայն ես անդրադարձայ, որ այս բանաստեղծութիւնը ունէր նաև երկրորդ մաս մը, զոր Լևոն Շանթ դուրս թողած էր դասագրքէն…Կարդալէ ետք ամբողջութիւնը, կը յիշեմ, թէ ինչպէս ես այնուամենայնիւ գոհ մնացեր էի Լևոն Շանթի միջամտութեան համար։ Երկրորդ մասով ՝ Սիամանթօ կը յայտնէր մեզի, թէ այդ նահապետական երդիքը չկար այլևս. ան մոխրացած էր չարիքի ուժերուն կողմէ։ Ան ընդմիշտ դադրած էր գոյութիւն ունենալէ։ Ակնարկութիւնը կ՚երթայ Համիտեան Եղեռնին։ Իսկ գեղագէտ Շանթը իր միջամտութեամբ ըսել կ՚ուզէր, որ այդ յիշեցման պէտք չունէր Սիամանթոյի ընթեցողը։ Այդ իրականութիւնը մեր աքսորն էր և մենք գիտէինք զայն։ Մենք պէտք ունէինք Սիամանթոյի երազային պատումին, որ պէտք էր անխաթար մնար իր գեղեցկութեան մէջ և իր պատգամը հաղորդէր բանաստեղծութեան աստուածային մրմունջներով։

Կարօ Արմենեան

Տարածել`
FacebookTwitterGoogle+Share

You may also like...

Sorry - Comments are closed